(BLOG) Midden op de Veluwe ligt een grote kale zandvlakte met een imponerend gebouw, Radio Kootwijk. Het is een raar gebied en ziet er on-Nederlands uit. Zo’n betonnen kolos in de woestijn. Fascinerend gebouw ook. In deze kathedraal van de communicatie werden stroomstoten van 50.000 volt opgewekt en de eerste draadloze verbinding gelegd met Nederlands-Indië. Of zoals mijn vriend het noemt: ‘Gotham City op de Veluwe’.
Ik dacht eigenlijk dat het een verlaten en ‘abandoned place’ zou zijn, maar niets is minder waar, fietsende dagjesmensen, klussende theatermakers en wandelende toeristen bewegen zich over het terrein. Jammer, maar ook weer goed. Kootwijk bruist, er worden opera’s opgevoerd, je kunt een drankje drinken en aan excursies deelnemen.
Een klein minpuntje, je mag het indrukwekkende hoofdgebouw alleen betreden met een drie uur durende rondleiding. Maar achteraf is dat geen straf, de welbespraakte gids weet werkelijk alles.
Radio Kootwijk (1923) is het eerste grote Nederlandse gebouw dat volledig geconstrueerd is van gewapend beton. Architect Julius Luthmann experimenteerde met tijdrovende schuine, ovale en ronde vormen. Zelfs de belettering is via bekisting in beton gegoten.
De gids vertelt dat de bouwkosten destijds vreselijk uit de hand waren gelopen, dat er sprake was van fraude en dat er een parlementaire enquête plaats moest vinden. Kortom, niets nieuws onder de zon.
Het idee om Radio Kootwijk te bouwen is ontstaan door de activiteiten van slechts één man: Cornelius de Groot. Als radio-amateur hield hij zich bezig met zendexperimenten in Nederlandsch-Indië. Door zijn optimisme en doorzettingsvermogen lukte het om onder zware omstandigheden en met primitieve middelen in de Malabarkloof een zendstation van wereldformaat neer te zetten. Dit was destijds de sterkste zender ter wereld. Bizar, hoe de geschiedenis bepaald kan worden door fanatieke éénlingen.
Door deze ‘radioot’ zoals hij zichzelf noemde is de ontwikkeling van de draadloze verbinding en de bouw van Radio Kootwijk uiteindelijk tot stand gekomen. Met 50.000 watt werden elektrische signalen opgewekt en verstuurd over een grote afstand. De rest van de wereld communiceerde vooral via kabels, maar Nederland stuurde draadloos berichten via de aarde, via onderaardse schokken (lange golf). Binnen 5 minuten kwam de boodschap aan in Nederlands-Indië.
Tegenwoordig gaat alles weer via kabels. ‘Een enorme stap terug’, grapt de gids. Radio Kootwijk staat overigens al jaren leeg. Het interieur is vernield door politie en ME die op het terrein oefenden, en door anti-krakers die er wilde feesten organiseerden. De laatste tijd is het complex in een rustiger vaarwater terecht gekomen. In de nieuwe exploitatie van het oude zendgebouw probeert Staatsbosbeheer een evenwicht te vinden tussen kunst, cultuur en natuur. Dat dit succesvol is blijkt wel uit het feit dat de nog te starten operavoorstellingen allemaal uitverkocht zijn.
