Problemen kun je niet oplossen, alleen vervangen voor nieuwe

(BLOG) Vorige week was ik in Berlijn, in een oude Hitlerbunker: een hoog gebouw in het centrum van voormalig Oost-Berlijn, met muren van twee meter dik. Bovenop deze bunker staat een spiksplinternieuwe penthouse, met zwembad en kunst, veel kunst. De eigenaar, Christian Boros (50) uit Wuppertal, verzamelt al vanaf zijn 18de moderne werken. Hij heeft zijn geld in een rap tempo verdiend en heeft even rap zijn haren verloren. De kale Boros overpeinst zijn leven dan ook met de constatering: ‘Je kunt problemen niet oplossen. Je kunt problemen alleen vervangen door nieuwe problemen.’ Ha, fijn’, denkt een duiveltje in mij. ‘Ook mensen met geld moeten lijden, mooi zo.’

 

 

De mecenas lijdt inderdaad en niet alleen aan zijn kaalheid. Hij vindt het jammer dat het merendeel van zijn collectie nooit te zien zal zijn, domweg omdat ze te groot zijn. De werken liggen in opslagruimtes, het noodlot van de kunst. Gelukkig staat een deel van zijn indrukwekkende verzameling in de Hitlerbunker, tegenwoordig de Boros Bunker. De kunst is op afspraak te bezichtigen, maar deze afspraak moet wel maanden van tevoren gemaakt worden. Als je dan eindelijk een plaatsje bemachtigd hebt, mag je naar binnen, onder begeleiding van een gids die je in twee uur door de ruimtes heen loodst. De ene helft zie je niet en de andere helft zie je maar half.  Je mag geen foto’s maken en de namen die je maar één keer hoort vergeet je weer snel. Maar gelukkig is daar internet en is werkelijk alles vindbaar. Leve het digitale tijdperk.

Found Footage van Britse jongeren in de eighties

In de Boros-collectie zit veel oud werk van Olafur Eliasson. Iedereen die van licht, geluid en techniek houdt, en zich een beetje Alice in Wonderland wil voelen, moet de installaties van Eliasson zien. Maar er is veel meer, tegen een duistere betonnen wand diep in het binnenste van de bunker  wordt een video  getoond van de kunstenaar Mark Leckey, Fiorucci Made Me Hardcore (1999). Leckey heeft vhs-video’s verzameld van Britse jongeren in de jaren ’80 die aan het dansen zijn. Helaas, na een minuutje kijken gaat mijn gids meedogenloos verder met de rondleiding door de bunker. Gelukkig heeft Leckey het oude werk onlangs op YouTube gezet, en heb ik ook de resterende 13 minuten gezien. Fascinerend, het gewone volk vastgelegd op slechte kwaliteit homevideo, dansende jongeren, heerlijk: de kleding, de cultuur en de bewegingen. Helaas heeft de kunstenaar het geluid vervangen door een soundtrack, waardoor de oorspronkelijke muziek wegvalt. Maar anderzijds wordt het filmpje daardoor wel hypnotiserend en extra spannend.

Zoals het hoort bij moderne kunst, kom je de tentoonstelling uit met duizend vraagtekens. De werken zijn vaak te plat, te decoratief, te gezocht, te gemakkelijk, te moralistisch of juist a-moralistisch. Vooral dat laatste had ik bij de performancekunst van Santiago Sierra (45). De kunstenaar huurt regelmatig daklozen, zwervers en andere minderbedeelden om, tegen betaling, absurde dingen te doen. Zo moeten daklozen een vallende muur tegenhouden in een gallery, en tegen minimale betaling een blijvende lijn op hun rug laten tatoeëren. De foto’s van deze performances zijn uiteraard weer te bezichtigen in de Boros Bunker. ‘De kunstliefhebbers worden keihard geconfronteerd met de harde machtsverhoudingen in de objectieve werkelijkheid’, aldus de gids.

 

De Boros Bunker: zeer de moeite waard.