Het Weena ‘de Rotterdamse stadsboulevard’ bij het Centraal Station is ontzettend grauw, lelijk en ongezellig. Een groot deel van de hoge betonnen kantoorkolossen staat leeg. Het tocht als de ziekte, daarnaast is het gebied omringd door vierbaanswegen. Toch vindt midden in dit ‘hoogstandje’ van de Nederlandse stedenbouw de Internationale  Architectuur Biënnale Rotterdam plaats, althans een deel daarvan: Test Site Rotterdam, dat we vandaag gaan bezoeken. Dit gebied wordt het ‘nieuw bruisend hart van Rotterdam’, meldt de website van de Biënnale veelbelovend.

Via knalgele lijnen, felgeel zebrapad en andere kekke vormgegeven landmarks lopen we naar het Schieblock. Een pand met veel glas en beton. Het staat tussen de snelweg en  het spoor in. Het gebouw lijkt op wijlen Amsterdamse Post CS en moet volgens de gemeente ‘een tijdelijk cultureel bolwerk zijn’. Kunstenaars en creatieve bedrijfjes worden ingezet om verloedering en criminaliteit tegen te gaan. In het gunstigste geval lukt het de creatieven om een stukje levendigheid te brengen in dit deel van de stad, maar dat zal dan van tijdelijke aard zijn. Het gebouw zal uiteindelijk wel tegen de vlakte gaan net als Post CS Amsterdam.

Dakmoestuin

Boven op het dak van het Schieblock is een tuin aangelegd; een dakmoestuin van  dakboerin Annelies Kuipers uit Haarlem.  De verse – voor zover mogelijk boven de snelweg-  dakproducten worden geleverd aan de lokale restaurants en aan  de dakakkerswinkel ter plekke, meldt de website Architect. Het lijkt ons  gebakken lucht. We zijn ter plekke geen winkel tegen gekomen en de lokale restaurant zullen, zo te zien,  ook nog even op de dakpoducten moeten wachten. Maar het uitzicht is alvast adembenemend.

Overigens voeren de creatieven in het Schieblock geen actie voor behoud van het gebouw. Ze protesteren ook niet tegen milieuonvriendelijke- en geldverslindende nieuwbouwplannen. Dit was in de jaren 80 wel gangbaar, bijvoorbeeld de kunstenaars van het Merkelbachgebouw in Amsterdam, die met succes de sloop van het pand tegenhielden. De Rotterdamse creatieven mogen de buurt wel nieuw leven in blazen en moeten ervoor zorgen dat de omgeving minder crimineel wordt, maar ze moeten oprotten als de sloopkogel voor de deur staat. We houden er als ex-krakers een vreemde nasmaak aan over, terwijl we het toch een sympathiek pand vinden, met leuke initiatieven.

Koffietent op 18 hoog

Na het Schieblock wandelen we naar de eerste wolkenkrabber in het Weenagebied: De Hofpoorttoren. Het kantorencomplex heeft een gedateerde receptie met een hilarische jaren 70 lift verpakt in goudbruine spiegels. De toren was het hoofdkantoor van Shell Nederland. Maar eind jaren negentig vertrok het bedrijf en sindsdien staat een groot deel van het pand leeg. Op de 18de verdieping stappen we uit de lift en lopen een tijdelijk koffiebar in. Het café is een kunstenaarsproject.

‘Het Hofplein was voor het bombardement in 1940 een populair en druk uitgaansgebied. Grote trekkers waren Café Loos en Dancing Pschorr’, vertelt kunstenaar  Gyz La Rivière (1976) op zijn website. Hij betreurt dat er alleen nog maar verkeer rijdt en dat er geen fatsoenlijke kop koffie meer te krijgen is en daarom heeft hij een koffietent geopend in de toren.

Rivière heeft gelijk het is inderdaad een ramp op de begane grond, de plinten zijn doods en het verkeer raast om je oren, maar daar kan zijn koffietentje op 18 hoog weinig aan veranderen. De kunstenaar zit een beetje verloren met een paar tafeltjes en stoelen in een gigantische lege ruimte. Maar uiteraard met een fantastisch uitzicht.

Hippe winkeltjes

Het is inmiddels lunchtijd. We krijgen trek. Helaas, kunnen we bij de kunstenaar slechts koffie en stripboekjes kopen, waardoor we hongerig de lift in stormen.  Voortgeduwd  door felle  rukwinden volgen we opnieuw de gele lijnen. We gaan in de richting van de Hofbogen. Deze oude vervallen ruimte onder het spoor is gerenoveerd, opgeknapt en heet tegenwoordig de Mini Mall. Onder de bogen zitten een aantal hippe winkeltjes, een moderne eettent en een fitnesschool. Het ziet er allemaal erg kwetsbaar uit: een groot deel van de Mini Mall staat leeg; de fitnesschool heeft geen sporters en de winkeltjes lijken slecht bezocht. Hopelijk overleven deze kleine initiatieven de huidige crisis.

Nadat we een goddelijk broodje oude Rotterdamse kaas naar binnen hebben gewerkt zetten we onze tocht voort.

Boomstructuur tegen verval

Door de stromende regen lopen we naar het centrum. Vlak achter het Gemeentehuis (met een geweldige binnentuin) zien we  een vervallen gebouw. Kunstenaars hebben hier een wonderschone groeiende boomstructuur gemaakt van planten. Helaas struinen we door een verzameling stortbuien, waardoor we geen zin hebben om goed te kijken. Maar het is absoluut de moeite waard, zeker als het klimaat meewerkt.

Slogans over ‘the city’

Het NAI, dat we aan het einde van de dag bezoeken is een beetje te veel van het goede. Een kakofonie van grote schreeuwende banners, teksten en slogans over ‘The City’. Het is volkomen onduidelijke  wat de inhoud en de samenhang is. Je loopt door een virtueel landschap en wordt ‘gegijzeld’ in een geprojecteerde lift. De exposities zijn visueel aantrekkelijk en bijzonder ingericht. Maar dit bombardement van flitsende bewegingen, monumentale indrukken en felle kleuren is te vermoeiend, zo laat op de dag. Hier komen we een andere keer voor terug.

P.S. Onderweg kwamen we nog een oude man tegen die beweerde dat de eerste echte wolkenkrabber van heel Europa in Rotterdam staat namelijk: Het Witte huis. Een bijzonder detail: het is gebouwd zonder staalconstructie.

Architectuur Biënnale Rotterdam

t/m 12/08/12

tot 31 december 2012

Ver voordat Ikea Nederland bestormde had ik een vriend met een strak functioneel interieur. Het meubilair bestond uit ijzer, glas en beton; in grijs-, wit- en zwart tinten. Nergens slingerde een tijdschrift, een verloren sjaal, of een stapeltje boeken. Geen warme kleuren, geen weelderige vormen en geen rotzooi. Wij vroegen ons stiekem af of hij er wel echt woonde. ‘To live is to leave traces’, aldus Walter Benjamin.

Aan deze vriend moest ik denken toen ik op de tentoonstelling rondliep van Absalon in het Boymans van Beuningen. Een grijze ruimte met tl-verlichting en gevuld met witte objecten, wooncellen, zogenaamde cellules. Ze lijken nog het meest op groot uitgevallen maquettes voor stedelijke herinrichting.  Bij een aantal van de wooncellen mag je naar binnen, het is krap bemeten en volledig wit geverfd. Volgens het Boymans zijn de wooncellen  gebaseerd op de afmetingen van Absalons eigen lichaam en als het ware schuilkelders voor slechts één persoon. Associaties met krappe dwangbuizen en witte isolatiecellen komen omhoog. Iedere prikkel is één teveel, iedere emotie moet voorkomen worden, weg weelderigheid, weg kleur, weg variatie. Het leven is eruit. Deze psychopathische atmosfeer wordt versterkt door de videoprojecties en het voortdurende geschreeuw van de kunstenaar.

Dit geschreeuw is des te angstaanjagender als je weet dat de kunstenaar inmiddels dood is. In 1993 overleed hij op 28-jarige leeftijd. Absalon kwam oorspronkelijk uit Israël en zag zichzelf als een nomade. Philippe Vergne schrijft in zijn essay ‘ The man without a home is a potential criminal’ dat Meir Eshel, alias Absalon een kort en snel leven heeft geleid.

Voordat Absalon kunst ging studeren in Parijs bij Christian Boltanski, diende hij in het leger, daarna woonde hij tussen de Bedoeïenen en tot slot runde Absalon een bar, die door de politie werd gesloten vanwege drugsdealers. Een chaotisch, kleurrijk leven uiteindelijk verpakt in geometrische vormen en afgeschermd door witte wooncellen, alsof hij alle sporen wilde uitwissen.

tot 13 mei, Boymans van Beuningen in Rotterdam

Azzedine Alaïa is zoals de naam al doet vermoeden een allochtoon. De modeontwerper komt oorspronkelijk  uit Tunesië en begon zijn carrière  in illegale Parijse naaiateliers samen met zijn zusje Afida. Om het clichébeeld te volmaken, Azzedine naaide namaakjurken van Dior. Hij heeft ook nog een blauwe maandag gewerkt voor het modehuis maar is eruit gegooid omdat hij geen werkvergunning had.

Deze kleine Tunesier (1.55 cm) met een passie voor grote sterke vrouwen,  heeft zich toch door de Parijse dedain heen weten te werken. Hij is één van de belangrijkste modeontwerpers van de afgelopen decennia. Vele supersterren en first-lady’s dragen zijn perfect zittende creaties.  Azzedine is niet opgeleid tot modeontwerper. Hij is eigenlijk beeldhouwer en zo ziet hij ook het vrouwelijke lichaam, als een wonderschoon beeldhouwwerk.

De creaties van Azzedine zijn vrouwelijk, sexy en soms een beetje hoerig. De sensuele paarse maxiejurk van Grace Jones is wereldberoemd. De setjes met brede riemen van Michelle Obama hebben vele tongen losgemaakt en ook Carla Bruni-Sarkozy, Madonna en Tina Turner dragen regelmatig de bijzondere outfits van de grote meester.

Bovengenoemde jurken zijn overigens niet te zien op de tentoonstelling ‘Azzedine Alaïa in de 21e eeuw’ in het Groninger Museum. In Groningen staan kledingstukken uit de collectie van de laatste tien jaar.

De tentoongestelde jurken zijn weliswaar indrukwekkend en de serie winterjassen zijn heel erg mooi, maar helaas valt de tentoonstelling zelf een beetje tegen. Het is eenvoudig opgemaakt en eigenlijk gewoon saai.

In 1998 was er ook een show van Azzedine Alaïa in het museum, destijds was het een totaalconcept van mode en kunst. Van  Azzadine en zijn vriend de kunstenaar Julian Schnabel, erg indrukwekkend. Nu lijkt  het meer op een etalage van de V&D met wat gekleurd vilt op de muren. Er is nauwelijks aandacht besteed aan de ruimte. Het is weinig spectaculair. Wellicht door geldgebrek van het Museum.  Ik zou er niet speciaal voor naar Groningen gaan.

P.S. Het modehuis Dior moest vorig jaar John Galliano ontslaan vanwege wangedrag en vroeg Azzedine Alaïa om zijn functie over te nemen, maar de kleine man met het olifantengeheugen bedankte resoluut voor de eer.

De Pixel Boxes van kunstenaar Angela Bulloch doen mij denken aan het werk van een groep New Yorkse straatkunstenaars van een paar jaar geleden: de Pixelator, een groot raster van vierkanten uit foam en plastic, die de streetartists voor billboards plaatsten. Daardoor veranderden de commerciële reclamefilmpjes in abstracte kunstwerken. Een sterk politiek statement, tegen de vercommercialisering en tegelijkertijd een mooie kunstuiting. Simpel, slim en doeltreffend.

Zo simpel zijn de Pixel Boxes van Angela Bulloch niet. ‘De vormen zijn weliswaar  ‘bedrieglijk eenvoudig’ maar verhullen een complexe binnenkant’, aldus Witte de With. Wat die complexiteit inhoud is mij niet geheel duidelijk. In oudere recensies over het werk wordt de nadruk gelegd op ‘het ontleden’. Want als er  ingezoomd wordt op een realistisch beeld wordt het uiteindelijk non-figuratief. Zoals tekst zonder context uiteindelijk betekenisloos wordt en als je maar ver genoeg ontleedt wordt alles abstract.

Oftewel, de oude tegenstelling tussen realistische en abstracte kunst wordt binnen de Pixel Boxes opgelost. Immers de realistische speelfilms worden uiteindelijk abstracte pixels. Politieke teksten op de muren van Witte De With zijn los van hun eigen omgeving betekenisloos geworden. De authenticiteit en echtheid van de kunstenaar lijkt overbodig in het werk Drawing Machine waarin een machine aangestuurd door de bezoeker zelf het kunstwerk maakt.

Waar de straatkunstenaars de vercommercialisering van het straatbeeld ter discussie stellen, stelt Bulloch de kunstwereld zelf ter discussie en verliest zij zich daarbij in een web van betekenissen, l’art pour l’art. De concepten zijn niet bijster origineel, maar het werk des te meer; het digitale decor, de abstracte atmosfeer en de bijzondere soundscape zeer de moeite waard zijn.